دوبیتی چیست!؟

شعرساز

شعرساز

دوبیتی چیست!؟

دوبیتی (نام دیگر:فهلویات) از قالب‌های ریشه‌دار شعر پارسی است. دوبیتی شعری یازده هجایی مرکب از چهار مصرع است که همه بر یک قافیه (جز مصرع سوم که آوردن قافیه در آن اختیاری است) می‌باشند. دوبیتی وزن تکامل یافته و عروضی شده نوعی از ترانه‌های دوازده هجایی قدیم ایران است. نامدارترین وزن دوبیتی بحر هزج مسدّس محذوف (مفاعیلن مفاعیلن فعولن) و مشهورترین شاعر بر وزن نام برده، باباطاهر عریان است. باباطاهر و فایز دشتی بزرگترین دوبیتی‌سرایان ایرانی‌اند.

دوبیتی از بابا طاهر:

محبت آتشی در جانم افروخت
که تا دامان محشر بایدم سوخت
عجب پیراهنی بهرم بریدی
که خیاط اجل میبایدش دوخت

{{{1}}} {{{2}}}
{{{1}}} {{{2}}}
یا در مثالی دیگر از فایز دشتی:

دلم در نزد جانان است امشب
چو مرغ نیم بریانست امشب
کبابی از دل فایز بسازید
که سرو ناز مهمان است امشب

{{{1}}} {{{2}}}
{{{1}}} {{{2}}}

دوبیتی در قدیم به فهلویات تعبیر می‌شده است؛ که از این میان می‌توان به فهلوی نامدار شیخ صفی الدین اردبیلی که به اردبیلی در سده هفتم و سده هشتم سروده شده، اشاره نمود. این نوع شعر در دوره ساسانیان نیز معمول بوده و آن را ترانک می‌نامیدند. ابواسحاق انصاری تلمسانی (۱۲۱۲–۱۳۰۰م) فقیه و ادیب عربی اندلسی مقالة فی علم العروض الدوبیتی نگاشت و در آن فنِّ شعریِ دوبیتی در زبان فارسی و عربی را بررسی نمود.

وزن دوبیتی و رباعی

دوبیتی با رباعی در وزن تفاوت دارد. وزن دوبیتی بحر هزج مسدّس محذوف (مفاعیلن مفاعیلن فعولن) است درحالیکه رباعی در وزن «لاحول ولا قوة الا بالله» با افاعیل (مفعول مفاعیلُ مفاعیلُ فَعَل) و افاعیل دیگر از این وزن است. نویسنده قابوس نامه دوبیتی را مرکب از دو بیت می‌داند که به وزن رباعی نباشد.

دوبیتی تک مطلعی

گونه دیگر دوبیتی سبک دوبیتی تک مطلعی آیت که دوبیتی خُرادی نیز خوانده می‌شود که شمار چهارمصرعی آن نباید از بیست دوبیتی زنجیره‌ای کمتر باشد که مصرع اول آنها واحداست و جملگی از قافیه یکسان برخوردارند، واین از محدودترین قالب‌های شعری درحوزه ادب فارسی است. مطلع نخستین نیم‌بند هرپاره یا مصرع شعراست همهٔ انواع شعر یک مطلع را یکبار در گونهٔ خود می‌آورند اما در دوبیتی تک مطلعی تا بیست مصرع نخستین متن و سروده یا قافیهٔ آن به عینه تکرار می‌شود. نکته اصلی این گونه دوبیتی زنجیره‌ای ودارای وحدت موضوع بودن آن بدون خروج از قالب وزن و قافیهٔ بیت اول و تکیه اصلی پیوسته بر مصرع معیار است.

دوبیتی سرایان

  • باباطاهر عریان
  • فایز دشتی
  • مفتون بردخونی دشتی
  • ملاحسن کبگانی
  • ملا محمد نادم
  • شفیق شهریاری

در شعرساز میتوانید اشعاری با قالب شعری دوبیتی سفارش دهید و بطور خاص از آن خود کنید..

سفارش شعر

دانلود کنید

15 دیدگاه ها

  1. ناشناس گفت:

    باسلام‌عالی‌بوداستفاده‌کردیم

  2. ناشناس گفت:

    کاش شعر هم به خاطر مثال می گذاشتین.
    اینجوری عالی میشد.

    • شعرساز گفت:

      مثال زده شده دوبیتی باباطاهر و فایر دشتی

    • ناشناس گفت:

      دوبیتی از دو بیت یا ۴ مصرع هست وزنش مفافیلن مفاعیلن مفاعیل یا ( فعول ) است
      معروفترین دو بیتی ها با با ظاهر است
      یکی درد و یکی در مان پسندد
      یکی وصل و یکی هجران پسندد

      من از درمان و درد و وصل و هجران
      پسندم آنچه را جانان پسندد

      مهم ترین مصرع مصرع سوم هست
      و قافیه در مصرع اول و دوم و چهارم رعایت میشه
      موضوع آن بیشتر عاشقانه است
      و با زبان عامیانه هم میتونه باشه

  3. ناشناس گفت:

    سلام اخه کاش یه مثالی چیزی میزدین معلم ما خیلی بهتر توضیح میداد ولی ممنونم ازتون

  4. ناشناس گفت:

    عالی بود لطفا بهتر باشه ومثال ها بهتر باشه مخصوصا در این روزهای کرونایی

  5. ناشاسی گفت:

    سلام عالی بود من استفاده کردم

  6. Ali گفت:

    Thank you so much. It was very helpful

  7. ناشناس گفت:

    خوب بود من ازش استفاده کردم

  8. ناشناس گفت:

    ممنون عالی فقط قالب شعر هارو نشون بدید بهتر میشه شکل قافیه ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

*

code

error: Alert: Content is protected !!